تسلسل و دور! بچرخ تا بچرخیم!

تسلسل و دور؛ مشکل در مقام اثبات یا ثبوت؟

تسلسل و دور! بچرخ تا بچرخیم!

تسلسل و دور؛ مشکل در مقام اثبات یا ثبوت؟

به سادگی می‌توان تسلسل در مقام اثبات (شناخت) را رد کرد، ولی در مقام ثبوتی نمی‌توان برای تسلسل موضع قدرتمندی اتخاذ کرد!

آیا در مقام ثبوت تسلسلی نمی‌تواند باشد؟ نمی‌دانم! سیر حوادث و تغییرات را در هستی آیا عاملی متوقف کرده است و یا بی‌شمار و بی‌نهایت حالت مختلف برای آن وجود دارد و تسلسل در آن حالت ثبوتی ایرادی ندارد! پاسخ به این سؤال از محدوده‌ی درک ما فراتر می‌رود.

آیا در مقام اثباتی می‌توان تسلسل را پذیرفت؟ به نظر اینجا می‌توان پاسخ قاطعی داد، در مقام اثبات تسلسل تصدیق عدم وجود پاسخ است! برای مثال فرض کنیم، برای پاسخ به پرسش ۱، باید از فردی پرسید که خود باید از فرد دیگری بپرسد و همین‌طور.. آیا می‌توان انتظار داشت به پاسخی برسیم؟

یا فرض کنیم، برای تأیید نظر الف، باید شاهد ۱ را بیاوریم که خود نیازمند شاهد ۲ است و همین‌طور هر یک نیاز به شاهد دیگری دارند. آیا می‌توان فرض کرد در صورت وجود چنین سلسله‌ی ناپایانی، هرگز تأییدی برای نظر الف خواهیم یافت؟

اگر فرض کنیم، هر شخصی اپسیلونی از پاسخ را بداند چطور؟ یعنی هیچ شخصی هیچ بخش قابل توجهی از پاسخ را نداند، آیا در فرض انتقال و برهم‌افزایی (انباشت)…

برهان طرف و وسط

مشکل دور در چیست؟

در دور مشکل این است که چگونه می‌توان بین آن مواردی که دور را تشکیل می‌دهند، فاصله‌ای و تفکیکی و تمایزی در نظر گرفت!

برای مثال اگر برای وجود الف، عنصر ب نیاز باشد و برای وجود ب عنصر الف نیازمند باشد، انتظار این است که یا نه الف و نه ب‌ای داشته باشیم، و یا الف و ب را هر دو داشته باشیم. یعنی الف و ب یک وضعیت وجودی می‌یابند. حال سؤال اینجا است، الف و ب را چه چیزی و چگونه از هم تفکیک کرده است! آیا جز این است که ما با تفکیکی اعتباری و حاصل نگرش و محدودیت‌های ناظر مواجه هستیم؟ سؤال ما دو مرتبه دارد: ۱- مرتبه‌ی وجودی که به نظر می‌رسد، در یک مرتبه‌ی وجودی هستند هر دوی الف و ب، ۲- مرتبه‌ی ویژگی‌ها و ماهیت؛ اینکه چگونه ماهیت مجموع الف و ب (فرض کنیم عنصر خنثی) به این الف و ب بودن منتج شده است و آیا این تفکیک اعتبار خاصی دارد و یا می‌تواند به شیوه‌های گوناگونی صورت بگیرد، سؤال بعدی خواهد بود. در هر حال سؤال از ویژگی‌ها و طبقه‌بندی و خوشه‌بندی بر اساس آن‌ها، موضوع اتصال وجودی آن را مورد ایراد قرار نمی‌دهد. بنابراین نباید موضوعات خلط شوند.